SATORAREPOTENETOPERAROTAS 7

Tussen zijn houtsneden van de Alfa en de Omega stellen we ons Helmut Andreas Paul Grieshaber  of HAP Grieshaber zoals hij zich liet noemen. Deze Duitser (15 februari 1909 – 12 mei 1981) was gespecialiseerd in de houtsnede. Hem werd verboden zijn beroep nog uit te oefenen door de nazi’s en als onwillige dienstplichtige belandde hij in de Belgische mijnen als dwangarbeider. Na de oorlog leefde hij in een kleine cottage in Achalm en maakte daar vooral grootschalige houtsnedes en posters. In de jaren ’50 gaf hij ook artistiek onderwijs aan twee instituten waaronder de Kunstakademie van Karlsruhe.

Grieshaber was een overtuigd pacifist en nam duidelijke politieke standpunten in tegen dicatoriale regimes maar ook in de ecologische sfeer en voor de hereniging van Duitsland. Zijn latere jaren deelde hij met de lyrische dichteres Margarete Hannsman

Grieshaber, HAP (1909 red on d. Red - 1981 Achalm) color woodcut, lower right signed, approximate 90x65 cm Dealer Badisches Auktionshaus Auction Minimum Bid: 60.00 EUR

dit (gevonden op pinterest) is misschien een betere illustratie van zijn gebruikelijke stijl: erg expressief maar met een duidelijke hang, ja zelfs nostalgie naar klassieke eenvoud: het werk spreekt van iets dat kon en treurt daarom met een tragische complexiteit, een dubbele articulatie

Onze cataloog vermeld over deze twee houtsneden dat Grieshaber de twee letters als vuurpijlen voor en achter het Paradijs plaatst : de Alfa verspert er de toegang vooraan en de Omega kijkt terug op een wereld in vlammen. Ik onderzoek nog of Régine Clauwaert bij het tot stand komen van deze teksten betrokken is geweest, misschien haar moeder?

prog. manifest (ontwerp)

SATORAREPOTENETOPERAROTAS oba het NKdeE DRAAIBOEK-programma gebruikt hedendaagse middelen (Google, internet) om de afbeeldingen van een tentoonstellingscataloog van 1963 te stofferen met uitleg en, waar opportuun, wat zachtaardige Neo-Kathedraalse Stichting


Al het grafische materiaal is gescand uit dit boek (als iemand daar een auteursrechterlijk probleem mee heeft, contacteer mij aub):

  • Schrift und Bild- L’Art et l’ écriture. Katalogbuch zur Ausstellung Schrift und Bild, Amsterdam – Baden-Baden, 1963 (de Duits-Franse versie, er bestaat ook een Engels-Nederlandse)

SATORAREPOTENETOPERAROTAS 7

Dit soort slimme spelletjes met de vormen van de letters is dus ook van alle tijden: de letterstad van Giovanni Francesco Cresci een echte letterman, waar verder niet veel over te vertellen valt.
Het is saai omdat als het boeiend was ASCII-art ook boeiend zou zijn, en dat kan het best wezen voor sommige mensen, maar…

het is interessant zoals een puzzel van 5000 stukjes interessant is, of de Eifeltoren in stekskens.



prog. manifest (ontwerp)

SATORAREPOTENETOPERAROTAS oba het NKdeE DRAAIBOEK-programma gebruikt hedendaagse middelen (Google, internet) om de afbeeldingen van een tentoonstellingscataloog van 1963 te stofferen met uitleg en, waar opportuun, wat zachtaardige Neo-Kathedraalse Stichting


Al het grafische materiaal is gescand uit dit boek (als iemand daar een auteursrechterlijk probleem mee heeft, contacteer mij aub):

  • Schrift und Bild- L’Art et l’ écriture. Katalogbuch zur Ausstellung Schrift und Bild, Amsterdam – Baden-Baden, 1963 (de Duits-Franse versie, er bestaat ook een Engels-Nederlandse)

SATORAREPOTENETOPERAROTAS 6

over die Paul Franck (1570-1601) is niet dadelijk veel te vinden.
de initiaal komt uit dit prachtige letterboek uit Nurnberg 1655 te zien op Archive.org

nu ik zeg wel ‘prachtige letterboek’, omdat je dat nou eenmaal behoort te zeggen, maar eerlijk gezegd: ik heb nooit wat gehad met westerse of Arabische kalligrafie. voor mij ademt die edele kunst een neurotische beklemming uit, maar dat ligt vast gans aan mij.
Oosterse kalligrafie is wat anders omdat die mij meer een gebarenkunst lijkt, een cultus van de perfecte haal en van het sublieme moment waarin alles met alles in harmonie is. daar zie ik mij nog wel naar streven, in een betere wereld dan waar mijn betere zelf geduld en volharding kent.

hier zie ik enkel traliewerk en minutieus gepriegel met hulplijnen en verhoudingsberekeningen waarvoor ik wel ontzag kan opbrengen maar geen sympathie laat staan liefde. als het juist moet zijn, netjes recht of mooi symmetrisch dan zoek ik vooral de uitgang.

daar hebben we machines voor, toch?

prog. manifest (ontwerp)

SATORAREPOTENETOPERAROTAS oba het NKdeE DRAAIBOEK-programma gebruikt hedendaagse middelen (Google, internet) om de afbeeldingen van een tentoonstellingscataloog van 1963 te stofferen met uitleg en, waar opportuun, wat zachtaardige Neo-Kathedraalse Stichting


Al het grafische materiaal is gescand uit dit boek (als iemand daar een auteursrechterlijk probleem mee heeft, contacteer mij aub):

  • Schrift und Bild- L’Art et l’ écriture. Katalogbuch zur Ausstellung Schrift und Bild, Amsterdam – Baden-Baden, 1963 (de Duits-Franse versie, er bestaat ook een Engels-Nederlandse)

SATORAREPOTENETOPERAROTAS 5

in deze anonieme houtsnede naar het ontwerp van Albrecht Dürer zien we wat ervan komt als je niet alles zelf doet. de graveur van dienst kende blijkbaar geen Hebreeuws dus het Hebreeuwse schrift is nagetekend in de afgebeelde bijbel in plaats van overgeschreven.

hieronder hoe Dürer het zelf ontwierp (ik kan zelf geen Hebreeuws lezen, maar het is alleszins te herkennen als Hebreeuws schrift):

met heel veel poeha zou je de anonieme houtsnijder een asemicus-avant-la-lettre kunnen noemen. maar correcter is misschien om hem te roemen als een verdienstelijk maar falend OCR (Optical Character Recognition) programma: de doeltaal zat nu eenmaal niet in zijn data, dus hij bakt er niet veel van.

wat het verhaal wèl duidelijk maakt is dat de IT-revolutie ons nu een totaal andere en voor ons toch meer heldere kijk geeft op wat toen in 1963 een ‘rariteit’ was die bespiegelingen over het beeld-tekst verband deed opborrelen. Zoals de commentaar in de tekst van onze Cataloog:

“Wij bekijken het schrift dat wij niet kunnen lezen als abstracte grafische kunst”. de houtsnijder kon het niet lezen dus tekende hij het maar over zo goed hij kon. het mysterie is plots te helder om nog interessant te zijn, want we zien bij een computerprogramma net hetzelfde gebeuren: omdat er een ‘zichtbare’ analogie is van een proces in ons bewustzijn bij de computer, hebben we het gevoel dat we het ‘begrijpen’

Réquichot leerde ons gisteren nog dat het gevoel hebben iets te begrijpen voor sommigen de definitie lijkt van ‘iets begrijpen’*. ‘aja, dat’ zeggen we, en weg ermee.

tenzij je theoreticus van het asemisch schrijven bent misschien, want dan kan je nog opmerken dat dit wellicht het inverse proces is van het asemisch schrift: het schrift wordt betekenisloos gekrabbel die kunst suggereert als je het overtekent zonder de code te kennen, terwijl je met asemisch schrift van betekenisloze krabbels tekeningen maakt die op kunst lijken.

eens je daar dan de kunstfactor als commercieel bedrog wegstreept, hou je weer een triviale vaststelling over, en dat is waar het de theorie van het asemische schrift schort: het triviale moet telkens weer kunstmatig (sic) verheven worden tot iets belangwekkends om zich een weg naar het ‘discours’ te banen. het asemische moet ‘zijn’ opdat het verkocht kan worden. waardoor men gans het gebeuren ervan mist, dat wel degelijk razend interessant is.

nu dit soort klokkenluiden-zonder-klepel gebeurt wel vaker in euh de Kunst in het algemeen, en het licht dat de technologische revolutie daarop meestal werpt is er van het kakkerlakkensoort: als je het aandoet zie je misschien nog net wat wegritselen maar de keuken oogt weer helemaal brandschoon!

*”Wij voelen dat we het begrepen hebben en deze indruk volstaat voor sommigen om te geloven dat ze het begrepen hebben.”REQUICHOT 2002 p.109

prog. manifest (ontwerp)

SATORAREPOTENETOPERAROTAS oba het NKdeE DRAAIBOEK-programma gebruikt hedendaagse middelen (Google, internet) om de afbeeldingen van een tentoonstellingscataloog van 1963 te stofferen met uitleg en, waar opportuun, wat zachtaardige Neo-Kathedraalse Stichting


Al het grafische materiaal is gescand uit dit boek (als iemand daar een auteursrechterlijk probleem mee heeft, contacteer mij aub):

  • Schrift und Bild- L’Art et l’ écriture. Katalogbuch zur Ausstellung Schrift und Bild, Amsterdam – Baden-Baden, 1963 (de Duits-Franse versie, er bestaat ook een Engels-Nederlandse)

SATORAREPOTENETOPERAROTAS 2

Gustave Doré, overbekend van de vele boeken die hij grafisch verrijkte, boeken die herdruk na herdruk blijven beleven, lag ook mee aan de wieg van het hedendaagse stripalbum. In albums als “Des-agrements d’un Voyage d’agrement” en de “Histoire de la Sainte Russie”, waaruit bovenstaande illustratie opgenomen is in de Schrift en Beeld cataloog van 1963, experimenteerde de jonge Doré naar hartelust met spotprenten en de meest verrassende woord-beeld combinaties.

Je krijgt een beetje een indruk van de aard van die werken in onderstaand filmpje:

Bekijk het werk op Gallica BNF

prog. manifest (ontwerp)

SATORAREPOTENETOPERAROTAS oba het NKdeE DRAAIBOEK-programma gebruikt hedendaagse middelen (Google, internet) om de afbeeldingen van een tentoonstellingscataloog van 1963 te stofferen met uitleg en, waar opportuun, wat zachtaardige Neo-Kathedraalse Stichting


Al het grafische materiaal is gescand uit dit boek (als iemand daar een auteursrechterlijk probleem mee heeft, contacteer mij aub):

  • Schrift und Bild- L’Art et l’ écriture. Katalogbuch zur Ausstellung Schrift und Bild, Amsterdam – Baden-Baden, 1963 (de Duits-Franse versie, er bestaat ook een Engels-Nederlandse)

SATORAREPOTENETOPERAROTAS 1

De afbeelding overgenomen in de cataloog is afkomstig uit een modern boek Das Weltreich der Magie van Kurt Seligmann.
Het is afkomstig van Jacques Gaffarel’s Curiositez inouyes sur la sculpture talismanique des Persans, horoscope des Patriarches et lecture des estoiles (1629) die een heel systeem uitwerkte om de sterren van de hemel met lijnen te verbinden en zo letters te vormen, zodat je de nachtelijke hemel letterlijk kon ‘lezen’. Jacques Gaffarel baseerde zijn rigoureuze kabbalistiek op de theorieën van Guillaume Postel die het Hebreeuws als de oorspronkelijke taal zag, de taal van de Openbaring die ons ook de Wil van God in de sterren kon doen lezen.

De Stem van God spreekt uit de sterren voor wie Hem lezen wil.

Deze hemelkaart is ook opgenomen in Jerome Rothenberg en Pierre Joris‘ bloemlezing Poems for the Millennium, volume 1.

prog. manifest (ontwerp)

SATORAREPOTENETOPERAROTAS oba het NKdeE DRAAIBOEK-programma gebruikt hedendaagse middelen (Google, internet) om de afbeeldingen van een tentoonstellingscataloog van 1963 te stofferen met uitleg en, waar opportuun, wat zachtaardige Neo-Kathedraalse Stichting


Al het grafische materiaal is gescand uit dit boek (als iemand daar een auteursrechterlijk probleem mee heeft, contacteer mij aub):

  • Schrift und Bild- L’Art et l’ écriture. Katalogbuch zur Ausstellung Schrift und Bild, Amsterdam – Baden-Baden, 1963 (de Duits-Franse versie, er bestaat ook een Engels-Nederlandse)